U Muzeju Kozare u Prijedoru sinoć je otvorena istorijska izložba “Dobrota, ljepota, istina – braća Stojanovići i tuzlanski đački proces 1915. godine” autorke Vedrane Adamović, a u okviru obilježavanja 16. maja, Dana grada.
Vršilac dužnosti direktora Muzeja Kozare Nemanja Kuridža rekao je da padom turskog carstva i dolaskom austrougarske vlasti borba za slobodu srpskog naroda ne prestaje nego poprima drugačije oblike, najprije kroz djelovanje raznih đačkih i studentskih organizacija koje su upravo patriotske djelovale, a sve će one kasnije biti prepoznate kao Mlada Bosna.
Adamovićeva je rekla da izložba prati period 19. vijeka u znaku buna, ustanaka, borbe za slobodu i oslobođenja od turskog jarma, preko Velike istočne krize, Berlinskog sporazuma i austrougarske okupacije do formiranja tajnih društva i pokreta revolucionarne omladine.
Ona je navela da je prota Simo Stojanović, znajući šta znači obrazovanje, riješio je da mu sinovi završe gimnaziju, a kćerke učiteljsku školu.
“Gimnazija u Tuzli u to vrijeme je jedno od najjačih uporišta mladobosanaca. Dolaskom u Tuzlu počinje buntovni put braće Stojanovića koji će zbog svojih veza sa sarajevskim atentatorima, kao članovi tajne đačke organizacije i Narodne odbrane, biti osuđeni na robiju i u zatvorima provesti tri godine”, rekla je Adamovićeva.
Poslije sarajevskog atentata, Austrijanci su došli do spiskova rodoljuba iz BiH koji su bili upisani u Narodnu odbranu i ubrzo su počela hapšenja i takozvani Veleizdajnički procesi, gdje je, osim pojedinačnih progona i isključivanja učenika, kao i procesa za neposredne učesnike atentata, vođeno još šest grupnih procesa protiv učenika 1915. godine, među kojima i tuzlanski proces.
“Od smrtne kazne Mladena je spasila maloljetnost. Dobio je 16 godina robije, a Sreten 10”, rekla je Adamovićeva.
Ona je dodala da su Stojanovići tamnovali u banjalučkoj Crnoj kući, bihaćkoj Kuli i zeničkoj Staklenoj kući.
“Većina osuđenih omladinaca pomilovana je 17. avgusta 1917. godine, na rođendan cara Karla. Sreten završava u Drugoj bosanskoj regimenti u Lebringu, a Mladen je pošteđen zbog povrede zadobijene u Zenici”, navela je Adamovićeva.
Izložbu je otvorio šef kabineta gradonačelnika Prijedora Branko Mudrinić, rekavši da je ovo manifestacija s konkretnim sadržajem u okviru obilježavanja 16. maja, Dana grada.
“Grad na ovaj način želi da se oduži ljudima koji su u teškom istorijskom trenutku bili na pravoj strani. Ne smijemo da zaboravimo kakve su žrtve naši preci podnosili u momentu kada je čitav svijet bio protiv nas”, rekao je Mudrinić.
Izložba prati sve ove etape, prikazujući manje poznate i potpuno nove priloge iz života braće Stojanović, a tekstovi na panoima su fragmenti iz autorkine knjige “Braća Stojanovići i tuzlanski đački proces 1915. godine”.
SRNA
